ارتودنسی دندان و انواع آن

امروزه ارتودنسی دندان به عنوان روشی برای صاف کردن دندان‌ها است که در آن ارتودنتیست با استفاده از تجهیرات خاصی دندان‌های کج یا شلوغ افراد را مرتب می‌کند. در این روش همراه با مرتب شدن دندان‌ها، مواردی مانند شکاف بین دندان‌ها، کج بودن و بایت ‌آن‌ها اصلاح خواهند شد. این درمان برای طیف وسیعی از افراد قابل استفاده است و به آن‌ها کمک می‌کند لبخندی زیباتر داشته باشند. در ادامه پزشکبان با بررسی ارتودنسی دندان و انواع آن همراه شما خواهیم بود.

ارتودنسی دندان چیست؟

ارتودنسی دندان در واقع شاخه‌ای از علم دندانپزشکی است که بر تشخیص و درمان بایت‌های بد دندان افراد (مال اکلوژن) تمرکز دارد. قبل از هر چیز باید بدانید که نحوه قرار گرفتن دندان‌های شما روی هم تاثیر زیادی در سلامت دهان و دندان‌تان دارد. با بهبود نحوه برخورد دندان‌های بالا و پایین، خطر ابتلا به بسیاری از مشکلات سلامت دهان، مانند انواع پوسیدگی، بیماری‌های لثه و سایش بیش از حد (فرسایش) کاهش خواهند یافت.

موقعیت دندان‌ها و فک شما بر بایت دهان تاثیر دارد. منظور از بایت نحوه قرارگیری دندان‌های بالا و پایین روی هم است. به حالتی که در آن دندان‌های بالا و پایین به هم نمی‌چسبند، مال اکلوژن یا بایت بد می‌گویند. مشکلاتی مانند از دست دادن دندان، کج بودن آن، شلوغی یا بیرون زدگی دندان‌ها در ایجاد بایت بد نقش دارند. البته مکیدن شست یا انگشت نیز ممکن است باعث آن شود.

در مواردی نیز یک دندان نیش بد می‌تواند جویدن غذاها را سخت کرده و باعث فرسودگی برخی از دندان‌ها و همچنین تنش و درد در لثه شود. اصولا دندان‌های شلوغ و کج به سختی تمیز می‌شوند بنابراین بیشتر در معرض پوسیدگی و بیماری لثه قرار می‌گیرند. رفع دندان نیش بد با ارتودنسی دندان ممکن است و باعث بهبود لبخند و سلامت دهان شما می‌شود.

در چنین مواردی دندانپزشک ممکن است درمان اولیه ارتودنسی را انجام داده یا شما را به بهترین متخصص ارتودنسی ارجاع دهد. دندانپزشک یا ارتودنتیست بسته به میزان بایت بد دندان فرد، یک یا ترکیبی از درمان‌های ارتودنسی زیر را پیشنهاد دهد:

• براکت
• هدگیر
• لوازم قابل جابجایی
• نگهدارنده
• جراحی دهان

در واقع درمان ارتودنسی دندان‌های شما را صاف می‌کند تا ظاهر و عملکرد بهتری داشته باشند. براکت‌ها و سایر وسایل مورد استفاده، در طی چند ماه یا چند سال با وارد کردن فشار ملایم به دندان‌ها، آن‌ها را در موقعیت مناسب قرار می‌دهند.

مطلب پیشنهادی: معرفی بهترین متخصص ارتودنسی در تهران در سایت پزشکبان

چه کسانی کاندید مناسب برای ارتودنسی دندان هستند؟

تقریباً همه می‌توانند از ارتودنسی دندان استفاده کنند اما برخی از افراد بیش از دیگران به این درمان نیاز دارند. بسیاری از افراد برای بهبود ظاهر و لبخند خود به دنبال درمان ارتودنسی هستند اما همانطور که ذکر کردیم ارتودنسی علاوه بر مزایای زیبایی، عملکرد جویدن را بهبود بخشیده و سلامت دهان و دندان را افزایش می‌دهد. افرادی که دارای انواع مشکلات دندانی زیر هستند می‌توانند از این درمان استفاده کنند:

• اوربایت، حالتی که دندان‌های بالایی بیشتر از دندان‌های پایینی بیرون می‌آیند.
• آندربایت، حالتی که دندان‌های پایین بیشتر از دندان‌های بالا بیرون می‌آیند.
• دندان‌های شلوغ
• دندان‌های کج
• دندان‌های چرخیده
• دندان‌های نهفته که به طور جزئی یا کامل در استخوان فک گیر کرده‌اند.

انواع ارتودنسی های دندان

براکت‌های دندان توسط متخصصین ارتودنسی برای تصحیح تراز و صاف شدن دندان‌ها استفاده می‌شوند. در واقع براکت به دندان‌ها فشار وارد کرده و آنها را در جهت دلخواه حرکت می‌دهد، برای تمام سنین قابل استفاده است و بهترین نتیجه را در کوتاهترین زمان ارائه می‌دهد.

در واقع منظور از انواع ارتودنسی دندان، تفاوت در براکت‌های دندانی و تجهیزاتی است که برای صاف کردن دندان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند مانند براکت‌های فلزی، براکت‌های سرامیکی، براکت لینگوال و… . ارتودنتیست با در نظر گرفتن شرایط دهان و البته بودجه مراجعه کننده، بهترین گزینه درمانی را برای او انتخاب می‌کند. در حالت کلی ارتودنسی دندان شامل دو نوع براکت ثابت و متحرک است.

ارتودنسی ثابت

• ارتودنسی ثابت فلزی

در این روش براکت‌ها و سیم‌های فلزی به دندان‌ها متصل می‌شوند و موقعیت آنها در صورت لزوم می‌تواند تغییر کند. سیم‌های قوسی فعال‌شده با گرما به براکت‌ها متصل هستند و از گرمای بدن در دهان استفاده می‌کنند تا به دندان‌ها اجازه دهند سریع‌تر و با ناراحتی کمتری نسبت به قبل حرکت کنند. این نوع براکت معمولاً کم هزینه‌ترین گزینه هستند در حالی که بسیار مؤثرند و این روش رایج‌ترین نوع ارتودنسی دندان است که امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرد. بیمار به هیچ وجه نمی‌تواند براکت‌ها را جدا کرده و از دهان خارج کند.

• ارتودنسی با براکت سرامیکی

براکت‌های سرامیکی از نظر اندازه و شکل بسیار شبیه به انواع فلزی هستند اما از مواد سرامیکی ساخته شده‌ و به رنگ طبیعی دندان‌ها هستند بنابراین کمتر به چشم می‌آیند. این نوع ارتودنسی دندان به همان اندازه ارتودنسی ثابت با براکت فلزی در حرکت دندان‌ها به موقعیت‌های دلخواه مؤثر است با این حال، معمولاً گران‌تر هستند و در صورت عدم مراقبت مناسب ممکن است لکه‌دار شوند.

• ارتودنسی لینگوال

براکت‌های لینگوال شبیه براکت‌های فلزی هستند اما از داخل به دندان‌ها متصل می‌شوند تا از بیرون به راحتی دیده نشوند و این مزیت آشکار این روش است که براکت‌ها قابل مشاهده نیستند زیرا در پشت دندان‌ها پنهان شده‌اند. با این حال، آن‌ها نسبت به مدل فلزی مؤثر نیستند و اغلب زمان بیشتری برای رسیدن به تراز مطلوب دندان نیاز دارند علاوه بر این ممکن است برای بیمار ناراحت کننده باشند زیرا در تماس مستقیم با زبان هستند و تمیز کردن آنها نیز دشوارتر است.

• ارتودنسی دیمون

در این نوع از ارتودنسی‌ ثابت، حرکت دندان‌ها سریع‌تر و طول درمان کوتاه‌تر است. قرارگیری لوازم در این روش با کمک مکانیزم کشویی است. براکت‌ها توسط سیم‌ها به هم متصل هستند اما نه به صورت کاملا محکم و سفت، بنابراین دارای لغزش هستند تا در جای مناسب خود قرار گیرند.

در انجام این ارتودنسی دندان از انواع مختلف براکت فلزی، سرامیکی یا رنگی استفاده می‌شود که در صورت استفاده از براکت‌ سرامیکی، ارتودنسی لینگوال یا نامرئی به شمار می‌رود. هزینه این روش نیز به دلیل استفاده از فناوری خودکنترلی آن بیشتر از روش‌های دیگر است زیرا نیازی به مراجعه به پزشک برای تنظیم براکت‌ها نیست.

• ارتودنسی با براکت Invisalign

این روش متمایزترین نوع ارتودنسی دندان است زیرا شامل براکت و سیم نیست و از یک سری الاینر پلاستیکی شفاف سفارشی که روی دندان‌ها قرار می‌گیرد استفاده می‌شود. این الاینرها در طول دوره درمان هر دو هفته یکبار براحتی برداشته شده و با یکی دیگر جایگزین می‌شوند. اکثر افراد برای دستیابی به نتیجه مطلوب بین 18 تا 30 تراز کننده مختلف نیاز دارند.

بسیاری از افراد تمایل به استفاده از این نوع براکت‌ها دارند زیرا تقریباً نامرئی هستند و آزادی بیشتری برای خوردن و نوشیدن به آن‌ها می‌دهند. البته به طور قابل توجهی گران هستند و فقط می‌توانند برای اصلاح مشکلات جزئی تا متوسط دندان در نوجوانان و بزرگسالان استفاده شوند.

• ارتودنسی با براکت self ligating

در این روش، براکت‌ها از نظر ظاهری بسیار شبیه به انواع فلزی هستند با این تفاوت که از گیره به جای نوارهای الاستیک برای نگهداشتن سیم براکت در جای خود استفاده می‌شود. در نتیجه، اصطکاک کمتری روی براکت‌ها وجود دارد و معمولاً تمیز نگه داشتن براکت‌ و دندان‌ آسان‌تر است.

این نوع براکت‌ها کارایی مشابه براکت فلزی دارند ولی کنترل راحت‌تر آن‌ها منجر به تراز دقیق‌تر دندان‌ها می‌شود. با این حال، اغلب گران هستند و از بیرون نیز قابل مشاهده‌اند.

• ارتودنسی رنگی

در این نوع ارتودنسی دندان از کش‌ها یا براکت‌های رنگی برای استحکام و شکل‌دهی دندان‌ها استفاده می‌شود علاوه بر این می‌توان از برخی نگین‌های رنگی بر روی ارتودنسی استفاده کرد، ارتودنسی رنگی ظاهری جذاب و فانتزی با رنگ‌های مختلف در لبخند فرد دیده می‌شود. معمولا طرفداران این روش کودکان و نوجوانان هستند و بزرگسالان کمتر به این نوع ارتودنسی تمایل نشان می‌دهند. انتخاب رنگ براکت با توجه به سلیقه فرد و رنگ پوست او انجام خواهد شد.

ارتودنسی متحرک

ارتودنسی متحرک اصولا برای بی‌نظمی‌های خفیف مورد استفاده قرار می‌گیرد و در آن از صفحه‌ای پلاستیکی در کنار سیم‌های مخصوص استفاده می‌شود. این ارتودنسی را براحتی می‌توانید از دهان خارج کنید. البته لازم به ذکر است که برای تاثیر بهینه بهتر است تا مدت زمان طولانی این ارتودنسی را از دهان خارج نکنید مگر هنگام غذا خوردن.

این روش ارتودنسی دندان اغلب برای سنین حدود 7 تا 9 سال استفاده می‌شود زیرا در این زمان استخوان‌ها در حال شکل گرفتن هستند. طول درمان این روش نیز با توجه به خفیف بودن ناهنجاری‌ کوتاه و بین 3 الی 12 ماه است که با توجه به شدت ناهنجاری‌ متغیر خواهد بود.

مهم‌ترین مزیت ارتودنسی متحرک، ارزان‌تر بودن آن در مقایسه با سایر روش‌هاست بعلاوه ظاهر بهتری نسبت به انواع ثابت دارند و از آنجایی که می‌توان آن‌ها را از دهان خارج کرد، تمیز کردنشان نیز بسیار آسان است.

مزایای ارتودنسی دندان

مزایای زیبایی ارتودنسی دندان واضح است اما این درمان برخی مزایای عملکردی و سلامتی را نیز برای فرد به همراه دارد:

• باعث هم ردیفی دندان‌ها می‌شود بنابراین تمیز کردن آنها بسیار راحت‌تر خواهد بود.
• صاف کردن دندان‌ها عملکرد جویدن و گفتار را بهبود می‌بخشد.
• ارتودنسی دندان درد مربوط به اختلال مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) را کاهش می‌دهد.
• با صاف کردن دندان نیش کج، خطر پوسیدگی، بیماری لثه و سایر مشکلات سلامت دهان را کاهش می‌دهد.
• در دستیابی و حفظ لبخند زیبا و سالم به افراد کمک می‌کند.
• با بهبود ظاهر فرد باعث ارتقای عزت نفس او می‌شود.

در مجموع ارتودنسی دندان بسیار مهم است زیرا نامرتب بودن دندان‌ها یا قرارگیری نامناسب آن‌ها ممکن است منجر به افزایش خطر پوسیدگی دندان و التهاب لثه شود.

ارتودنسی دندان چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟

برخی از عوارض جانبی ارتودنسی دندان شامل موارد زیر هستند:

• درد و ناراحتی: حرکت نامحسوس دندان‌ها برای صاف و مرتب شدن باعث ایجاد درد در فک و گاهی سردرد خواهد شد. در این موارد متخصص مصرف مسکن‌ها را توصیه می‌کند. اما اگر ناراحتی و درد غیر قابل تحمل شود باید با ارتودنتیست خود مشورت کنید زیرا ممکن است براکت‌ها نیاز به اصلاح داشته باشند یا ممکن است به روش دیگری برای درمان نیاز باشد.
• درد فک: بسته به نوع درمان، درد فک در طول درمان وجود دارد و اغلب بعد از جلسه سفت کردن براکت‌ها در روش براکت فلزی ثابت تشدید می‌شود که باید آن را تحمل کنید.
• خونریزی: براکت‌ها ممکن است لثه و داخل گونه‌ها و گاهی لب شما را خراش دهند و باعث خونریزی آن‌ها شوند. در این موارد استفاده از موم و قرار دادن آن روی لبه براکت‌ها و سیم‌ها باعث کاهش ناراحتی می‌شود.
• اختلال در خوردن: با شروع درمان ارتودنسی دندان باید تغییراتی در رژیم غذایی خود لحاظ کنید. به عنوان مثال باید غذاهای نرم‌تری را تناول کنید. در برخی موارد باید تا مدتی از خوردن غذاهای مورد علاقه‌تان دست بکشید. برای کسانی که تمایل به کاهش وزن دارند این زمان بهترین فرصت است!
• بهداشت ضعیف: وجود براکت‌ و سیم روی دندان تمیز کردن آن را دشوار خواهد کرد. گوشه‌ها و سوراخ‌ها باید کاملا تمیز شوند و وسایل زیادی برای تسهیل این کار وجود دارند. استفاده از نخ دندان یکی از موارد ضروری است. مسواک زدن حداقل دو بار در روز نیز بسیار مهم است. توجه کنید که دندان پوسیده ممکن است به معنای اختلال در روند درمان باشد.
• آلرژی: به ندرت ممکن است برخی به مواد مورد استفاده در درمان حساسیت داشته باشند. لاتکس شایع‌ترین عامل واکنش آلرژیک است و گاهی نیز فلز ارتودنسی داخل دهان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. اگر آلرژی داشتید، فوراً به ارتودنتیست خود اطلاع دهید.
• تحلیل ریشه: این عارضه ممکن است در طول دوره درمان رخ دهد. کوتاه شدن ریشه رایج است و مقداری از طول نوک ریشه از دست می‌رود اما مشکل خاصی نیست. البته دلیل این امر مشخص نیست ولی در درمان بالای 3 سال دیده می‌شود.
• برگشت: پس از انجام درمان ارتودنسی نیاز به نگهدارنده است و در صورت عدم استفاده از آن برگشت دندان به حالت قبل ممکن است رخ دهد. پس در این مورد بسیار دقت کنید تا مانع از اتلاف زمان و هزینه خود شوید.
• کلسیم‌زدایی: کلسیفیکاسیون به صورت لکه‌های سفید روی دندان ظاهر می‌شود که ناشی از از سلامت ضعیف دهان است و ممکن است این لکه‌ها منجر به ایجاد حفره شوند. رژیم غذایی کم قند در جلوگیری از آن مؤثر خواهد بود.

مراحل درمان ارتودنسی دندان

درمان ارتودنسی دندان شامل مراحل زیر است:

• مرحله اول: مشاوره، معاینه و ارزیابی

در جلسه مشاوره با متخصص ارتودنسی، بیمار نگرانی‌های خود را بیان کرده و متخصص با معاینه و ارزیابی دهان و دندان بیمار و ناهنجاری‌های موجود در فک او، روش مناسب را پیشنهاد می‌کند. البته نتیجه نهایی درباره نوع درمان و روش انتخابی، بعد از عکسبرداری از فک و دندان اعلام خواهد شد.

• مرحله دوم: عکس‌برداری

متخصص برای بررسی دقیق وضعیت فک و دندان و دهان و انتخاب روش مناسب، باید از عکس‌های OPG استفاده کند و نحوه قرارگیری ریشه‌ دندان‌ها و موقعیت آن‌ها را ارزیابی کند. این مرحله به دو صورت عکس رادیولوژی (OPG) و عکس رنگی انجام می‌شود.

• مرحله سوم: قالب‌گیری

در ادامه معاینه دقیق دندان‌ها، ارتودنتیست قالب‌گیری از دندان را انجام می‌دهد تا وضعیت آن‌ها را در ابتدای ارتودنسی ثبت کند.

• مرحله چهارم: تمیز کردن و ترمیم دندان‌ها

با توجه به عکس‌های گرفته شده، اگر دندانی نیاز به ترمیم و درمان ریشه داشته باشد، انجام می‌شود و پیش از نصب براکت، دندان‌ها تمیز می‌شوند.

• مرحله پنجم: نصب براکت

مراجعه کننده با توجه به توضیحات ارتودنتیست و با در نظر گرفتن هزینه، نوع براکت و روش درمان خود را انتخاب کرده و براکت انتخابی روی دندان قرار می‌گیرد که برای براکت‌های مختلف زمان و هزینه متفاوت خواهد بود.

• مرحله ششم: مراجعه به متخصص به طور منظم

پس از قرار دادن براکت روی دندان فرد، متخصص جلساتی را در فواصل زمانی مشخص برای مراجعه مجدد او تعیین می‌کند. هدف از این جلسات بررسی روند پیشرفت درمان و تنظیم حرکت دندان‌هاست. در هر جلسه متخصص نیروی لازم برای حرکت دندان‌ها را دوباره تنظیم می‌کند.

• مرحله آخر: خارج کردن براکت‌ها و استفاده از ریتینر

در نهایت پس از طی دوره درمان و کسب نتیجه مطلوب، متخصص براکت‌ها را از دهان خارج می‌کند و در ادامه برای ثابت نگهداشتن وضعیت جدید دندان و فک فرد، استفاده از نگهدارنده شروع می‌شود.

مدت زمان طول درمان ارتودنسی دندان

عیب اصلی ارتودنسی دندان زمانبر بودن آن است. شما باید دستورالعمل‌های درمانی را به دقت دنبال کنید و تا رسیدن به هدف خود صبور باشید. در برخی موارد درمان ارتودنسی کمتر از یک سال طول می‌کشد ولی در اغلب موارد ممکن است تا دو سال یا بیشتر طول بکشد. از آنجایی که هر فردی نیازهای منحصر به فرد خود را دارد، زمان درمان متفاوت خواهد بود.

مدت زمان این درمان بستگی به سن فرد، عمق مشکل دندان‌ها و روش درمانی مورد استفاده دارد. درمان فوق به طور کلی شامل مراجعه منظم به دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی در طی چند ماه تا چند سال است. اغلب، طول درمان بزرگسالان بیشتر از کودکان یا نوجوانان است ولی در بیشتر موارد حدود دو سال از بریس (براکت) استفاده می‌شود.

هزینه ارتودنسی دندان

هزینه نهایی ارتودنسی دندان به موارد مختلفی بستگی دارد که شامل موارد زیر هستند:

• میزان مهارت و تخصص ارتودنتیست
• سن فرد
• نوع روش درمان
• مدت زمان درمان
• هزینه‌های جانبی
• وجود بیماری‌های دهان و دندان

در مجموع هزینه تقریبی درمان ارتودنسی دندان در جدول زیر ارائه شده است:

خلاصه مقاله ارتودنسی دندان

در این مقاله تلاش کردیم به تمامی نکات مرتبط با درمان ارتودنسی دندان بپردازیم تا به سؤالات احتمالی شما در این باره پاسخ داده باشیم. در نهایت این شما هستید که با توجه به شدت ناهنجاری موجود در دندان یا فک خود، تصمیم به انجام این درمان می‌گیرید. توجه داشته باشید که در طول دوره درمان باید صبور باشید و مراقبت‌های لازم را انجام دهید تا نتیجه مطلوب را در انتها ببینید و از لبخند زیبای خود لذت ببرید.